Chương 1

Khi tiếng gà gáy sang canh hai, ngọn đèn dầu trong tây phòng Vệ gia được thắp lên. Nương theo ánh sáng le lói, Khương Mật sửa soạn lại dung mạo. Nàng rửa mặt bằng nước lạnh cho tỉnh táo, rồi nhanh nhẹn búi tóc theo kiểu của phụ nhân đã xuất giá. Tất cả xong xuôi chỉ chừng một khắc.

Ngại tốn dầu, Khương Mật thổi tắt đèn rồi vào bếp.

Nàng lấy khoai lang trộn với gạo lứt, nấu thành nồi cháo loãng. Sau đó nàng lấy một miếng củ cải muối trong vại sành, thái hạt lựu. Mớ rau dền được hái ở sau núi hôm trước được nàng chần qua nước sôi, rồi trộn vào cháo. Chuẩn bị xong, nàng ra cửa đông phòng, khẽ gọi công công, bà bà vào dùng bữa sáng.

Bấy giờ đã là cuối thu, công việc đồng áng không còn nhiều, nhà nông bước vào mùa nhàn rỗi. Đám đàn ông ít khi rảnh giấc nên có thể ngủ thêm chút, nhưng đàn bà con gái quen dậy sớm. Hễ gà gáy canh một là mở mắt, bởi trước nhà sau sân luôn có bao việc phải làm, bất kể mùa nào.

Phải lo cơm nước, ăn xong còn băm cỏ nấu cám cho lợn, cho gà, vịt ăn. Làm xong xuôi, họ lại gùi sọt lên sau núi để cắt cỏ cho lợn, nếu không thì cũng có người ra rừng trúc nhặt mo nang khô về nhóm lửa.

Trước khi Khương Mật về làm dâu, người dậy sớm nhất Vệ gia luôn là Ngô thị. Ngô thị là bà bà của Khương Mật, một người đàn bà gầy gò, tướng mạo khắc khổ. Khương Mật vốn là người thôn Tiền Sơn; trước khi gả về, nàng đã nghe người ta kể về Ngô thị, ai cũng nói bà thương con trai, nhất là Vệ Tam Lang, xem như châu.báu trong nhà, còn với con dâu thì ít ân cần. Tuy chưa đến mức cay nghiệt, nhưng bà cũng ít khi tỏ vẻ ưu ái với nàng dâu.

Người Khương Mật gả cho chính là Vệ Tam Lang.

Tên thật Vệ Tam Lang là Vệ Thành, là người duy nhất trong nhà được đi học. Thuở ban đầu, đám trẻ trong thôn theo thầy đồ vỡ lòng, không chỉ riêng chàng. Nhưng kiên trì đến cùng chỉ có Vệ Thành, hai người anh của chàng học không tới nơi nên đã bỏ cuộc từ lâu.

Vệ Thành theo thầy đồ trong thôn học vỡ lòng, sau khi biết chữ thì được Ngô thị gửi lên trường tư ở trấn, miệt mài đèn sách suốt nhiều năm. Năm mười bảy tuổi, chàng đã đỗ kỳ thi huyện lẫn thi phủ, chỉ cần vượt qua kỳ thi viện nữa là có thể bước vào hàng tú tài. Thế nhưng, cứ đến gần ngày thi thì ắt có biến cố.

Kỳ thi viện được tổ chức hàng năm, hai năm kế tiếp chàng đều dốc lòng chuẩn bị. Năm mười tám tuổi, ngay trước kỳ thi, chàng lên cơn sốt nặng, ngất lịm, suýt mất mạng. Năm mười chín tuổi, trên đường đến Túc Châu dự thi, chàng bị thương cánh tay phải, chưa kịp tới trường thi đã phải quay về.

Năm nay chàng đã hai mươi tuổi, đáng lẽ là lần thi thứ tư.