Kết thúc bữa ăn, gia đình ông Khải chào tạm biệt Hữu Thi rồi cả nhà cùng nhau đi dạo chợ. Bà Xuân muốn tìm xem có ai còn phiếu vải không, bà muốn đổi lấy phiếu vải để may thêm cho tụi nhỏ mấy bộ quần áo mới chuẩn bị cho ngày tựu trường sắp tới.
Rất may vừa đi được một đoạn thì có người phụ nữ trẻ tuổi đang muốn dùng phiếu vải để đổi trứng gà, nhưng người đổi trứng lại muốn đổi lấy tiền hoặc phiếu lương. Trong cái khó khăn hiện tại còn không có cái để ăn họ cũng chẳng cần vải để làm gì. Bà Xuân lấy phiếu gạo để đổi lấy hai phiếu vải của người phụ nữ trẻ để cô ấy có thể đổi trứng. Đổi được trứng cô ấy quay lại cảm ơn bà Xuân, hỏi thăm tình hình mới biết chồng cô ấy đi bộ đội đã hy sinh trên chiến trường Tây Nam để đánh đuổi bọn Pôn Pốt – Iêng Xary. Người phụ nữ trải lòng:
- "Hồi năm 1975 nhà em ở xã An Phú*, lúc bọn Khmer Đỏ đánh xuống thì tụi em chạy nạn về dưới này. Em đi với má chồng vì lúc ấy chồng em đã đi theo quân đào kênh rồi. Lúc đó rối loạn dữ lắm thấy có người chạy đi đâu thì má con em cũng chạy theo đến đó, mỗi người một hướng em cũng lạc mất người nhà mẹ đẻ. Hiện tại em cũng hỏi thăm đủ đường mà vẫn không có tin tức gì hết. Chắc cũng lành ít dữ nhiều.
Nói đến đây mắt cô đỏ ửng giọng run run. Thấy người phụ nữ xúc động như vậy, bà Xuân nắm tay cô như an ủi. Người phụ nữ gầy gò, trên quần áo có vài mẫu vá nhưng lại được giặt rất sạch sẻ. Bàn tay lam lũ nứt nẻ với đầy vết chai sạn, khác biệt hoàn toàn với bàn tay cầm bút cần phấn của bà.
- Lúc chạy tới Long Xuyên thì em biết mình có thai, ở đó sống không nổi nên em với má em về đây. Cả đường chạy nạn cực khổ nhưng ông trời ổng thương nên con em sinh ra thuận lợi và khỏe mạnh, nhưng bà cụ thì không chịu nổi, bệnh liên miên suốt. Không bao lâu thì nghe tin quân ta thắng trận, lúc đó em mới dám quay lại quê, sợ chồng em về nhà nhà thì còn đó mà người không thấy. Ai mà ngờ đâu, em về hỏi thăm tin tức thì biết anh mất rồi. Lúc má chồng em biết tin dữ bà cũng suy sụp nhưng thương cháu nội còn đỏ hỏn bà lại cố gắng vực dậy. Ba người tụi em nương tựa nhau mà sống đến bây giờ.
Nghe câu chuyện của cô ai cũng trầm mặc, ông Khải lên tiếng hỏi.
- Thế hiện tại nhà cô làm gì để sống, trên chính quyền họ có hỗ trợ gì không?
Nghe ông Khải hỏi, cô cũng thật thà trả lời:
- Dạ, em làm công nhân cho xưởng dệt trên thị trấn Tân Châu. Nhà có con nhỏ với người già cần chăm sóc nên bữa làm bữa nghỉ không được bao nhiêu điểm để đổi lương. Cũng may nhà em còn nhận được hỗ trợ diện gia đình liệt sĩ, tiết kiệm một chút nên cũng sống tạm qua ngày.
Nghe cô nói thế ông Khải cũng an lòng, mỗi người một bụng dạ không thể nào đo đạt được ai tốt ai xấu. Làm cán bộ như ông sợ nhất là những người có lòng tham, ăn uống trên xương máu của đồng bào. Bà Xuân như nghĩ đến điều gì nên lên tiếng hỏi thăm.
- Con của em năm nay cũng 7 tuổi rồi nhỉ. Con trai hay con gái?
Nghe nhắc đến con của mình, ánh mắt ảm đạm của người phụ nữ như bừng lên ánh sáng. Cô mỉm cười trả lời bà Xuân.
- Con gái ạ, sắp được 7 tuổi rồi. Em tính sang năm sẽ đưa con bé đi học.
Nói đến đó cô vô thức liếc nhìn bàn tay trắng nõn đang nắm lấy tay mình, trong ánh mắt không phải là sự tự ti mà nó như lắp đầy bởi hy vọng. Cô nói tiếp.
- Chỉ có đi học mới thoát khỏi cảnh túng quẩn này được, em cực khổ như nào cũng chẳng sao nhưng em không chịu được cảnh con em cũng sẽ khổ cực như em.
Rất ít người ở vùng quê này có được suy nghĩ như cô ấy. Bà Xuân làm giáo viên bao năm, cũng không thôi trăn trở về việc vận động đưa con em tới tuổi đến trường đi học. Phải chi ai cũng có suy nghĩ được như này thì tốt biết bao. Bà Xuân vui vẻ vỗ vỗ nhẹ lên tay người phụ nữ.
- Em nghĩ được vậy là rất tốt. Học không chỉ để biết được cái chữ mà học còn để có kiến thức. Con người ta có kiến thức có tư duy dù đặt họ ở môi trường nào hoàn cảnh nào họ cũng sẽ tìm được cách để sống tốt. Để chị về soạn mấy bộ đồ của con gái chị cho em, em mang về sửa lại cho bé mặc đi học, chị giữ gìn nên đồ còn mới lắm. Cuối tuần em xuống ca thì ghé qua phòng bảo vệ bệnh viện Tân Châu lấy, chị dâu chị làm ở đó chị có ghé thăm mấy lần nên quen chú bảo vệ ở đó, cứ vào nói lấy đồ của chị Hoài Xuân gửi.
Người phụ nữ vui vẻ cảm ơn bà Xuân rối rít. Ở cái thời điểm thiếu thốn đủ thứ này, được tặng một ít quần áo cũ cũng là quý giá lắm rồi. Chào tạm biệt gia đình bà Xuân, cô phải tranh thủ về sớm để còn nấu cơm cho hai bà cháu ở nhà.
Nhìn bóng lưng vội vả rời đi, bà Xuân bất giác thở dài. Quá biết cái tính nết của vợ, ông vỗ vỗ lưng bà như an ủi. Bà rất tốt bụng. Là một người phụ nữ bà luôn cảm thông và trăn trở trước những hoàn cảnh khó khăn như thế này, lúc đó bà từng nói.- Bèo nước gặp nhau cũng là có duyên, mình giúp được gì thì giúp thôi.
Đó cũng là điều làm ông để ý đến bà ngay lần gặp đầu tiên ấy.
Thấy người lớn đang nói chuyện, ba chị em Thu dắt nhau đến sạp hàng cóc ổi mía ghim kế bên. Khi thấy người phụ nữ đã đi ba chị em quay trở lại, trên tay Hạ còn cầm một xiên thơm rắc muối ớt. Thằng Đông tính tình hấp tấp không thể đợi lâu đã đi đến bên cạnh bà Xuân và hỏi thắc mắc từ nảy giờ của nó.
- Mẹ ơi, sao cô ấy không lấy phiếu lương để đổi gạo ăn mà lấy đi đổi trứng, trứng ăn no hơn gạo sao?
Bà Xuân từ tốn giải thích cho con trai.
- Gạo ăn no hơn chứ nhưng trong nhà có người bệnh với trẻ con tuổi ăn tuổi lớn cần phải được bồi bổ. Phiếu thịt thì khan hiếm, giá bán lại cao nên chỉ ăn trứng để bổi bổ thôi.
-Thế chẳng phải vừa tốn thêm cơm vừa tốn thêm trứng sao. Vậy nhà cô ấy đủ lương thực để ăn không?
Đông thác mắc. Bà Xuân khoác lên cánh tay của chồng rồi chầm chậm đi lên sạp hàng phía trước, vừa đi bà cũng không quên trả lời Đông:
- Mẹ không biết nhà cô ấy có bao nhiêu lương thực nhưng mẹ biết chắc chắn là hai bà cháu nhà đó sẽ đủ ăn. Vì nó được đổi từ phần lương thực của cô ấy, nhìn bộ quần áo sạch sẽ nhưng đầy mụn vá đó xem. Dù có phiếu vải nhưng cô ấy chẳng dám giữ để may cho bản thân bộ đồ mới, cầm phiếu lương trên tay nhưng chẳng nhìn lấy một cái đã đổi lấy trứng gà. Không phải vì cô ấy dư gạo ăn mà vì không dám nhìn nhiều sợ lại tiếc đứt ruột. Cái cánh nâng niu rổ trứng như báu vật đó thì chắc về nhà cô ấy cũng chẳng dám ăn cái nào mà để dành cho già trẻ trong nhà.
Thằng Đông trố mắt nhìn mẹ của mình khi nghe bà phân tích.
- Sao mẹ nhìn ra được hay thế?
Bà liếc nhẹ cậu một cái.
- Làm phụ nữa, đặc biệt là làm mẹ. Liếc mắt một cái là hiểu hết ấy mà.
Đông nói.
- A...Con lại chẳng nhìn ra được gì.
Bà Xuân bật cười, trêu đùa nói với Đông:
- Bởi vậy nên con mới là con nít.
Đông giảy nảy bảo mình là người lớn rồi, nhất quyết không chịu làm con nít. Thu nắm tay Hạ đi theo phía sau bỗng lên tiếng.
- Sướиɠ nhất là được làm con nít đó em biết không. Chị thì chỉ muốn làm em bé của bố mẹ mãi thôi, không lớn đâu.
Hạ cũng mỉm cười lên tiếng ủng hộ chị gái.
- Đúng vậy, đúng vậy. Con cũng không muốn lớn đâu.
Cả gia đình vừa nói cười vừa đi dạo chợ mua thêm ít đồ rồi cùng nhau quay về nhà.
----------------------------------------------
*xã An Phú: Hiện nay chính là Tịnh Biên.