Tờ mờ sáng, tiếng gà gáy inh ỏi trong sân như thông báo một ngày mới bắt đầu. Căn phòng ván gỗ tối om, Hạ lọ mọ ngồi dậy đi đến đầu giường rồi đẩy cửa sổ ra. Ánh sáng buổi sớm tràn vào phòng mang theo hơi sương mát rượi và trong lành, cô bé nheo nheo hàng mi để thích nghi với ánh sáng rồi hít hà mấy hơi không khí mát lạnh cho tỉnh táo tinh thần. Hạ mỉm cười cúi người gọi cô gái ở chiếc giường kế bên thức dậy.
Cô gái với làn da trắng nõn không giống bất kỳ người dân ở nông thôn này chút nào. Hàng mi dày cong cong đang nhắm chặc che giấu phía dưới là đôi mắt hoa đào linh động, chiếc mũi cao nhỏ nhắn, đôi môi căn mọng hồng hào. Bỗng một vệt nắng xuyên qua kẻ lá rọi vào bên má, làn da non mềm của cô như phát sáng, cô yên tĩnh nằm đó như một tinh linh trong khu rừng xanh mướt. Hạ đứng đó ngắm nhìn cô đến ngẩn ngơ, tiếng chim hót ngoài vườn kéo cô về thực tại. Hạ lây người Thu muốn đánh thức cô dậy, nhưng giọng nói lại nhỏ nhẹ dịu dàng như ru ngủ.
- Chị Thu, sáng rồi.
Giọng nói quá đổi êm tai, Thu không thể nào dậy nổi. Hạ lại lây người cô thêm lần nữa.
- Chị mau dậy đi. Chẳng phải chị bảo sáng nay muốn đi buổi hợp chợ sớm để ăn sáng sao. Bố mẹ đang đợi để dẫn chị em mình đi ăn món ngon đấy.
Thu nghe ăn ngon thì nhúng nhích một cái, mí mắt cô run run rồi hé ra một khe nhỏ liếc nhìn lên cửa sổ. Cô mấp mấy môi vài cái như nói gì đó rồi lại khép mi ngủ tiếp. Hạ không lạ gì cái tính thích ngủ nướng của chị gái mình. Con bé vỗ nhẹ lên vai cô rồi trêu chọc:
- Vậy chị ngủ thêm chút nữa đi. Em với Đông đi cùng bố mẹ được rồi. Nghe mẹ nói bánh tằm xíu mại của bà Tư ngon lắm nên bán hết rất nhanh, nếu không đi sớm sẽ không còn phần. Con gái bà đón bà về Chợ Mới ở để hưởng phúc, vì vậy bà chỉ bán bữa nay nữa thôi, sau này muốn ăn cũng không ăn được.
Nghe vậy, Thu nhõm người dậy ôm chặt lấy cánh tay của Hạ nhưng mắt vẫn nhắm chặt như dán keo. Giọng nói lười biếng hơi nghẹn ngào của cô nghe vào tai như đang làm nũng.
- Chị muốn đi, chị muốn ăn. Nhưng sao mắt của chị không mở ra được vậy?
Hạ nghe cô nói mà mỉm cười bất lực. Sau một lúc lôi lôi kéo kéo cuối cùng cũng đưa cô ra khỏi chiếc giường. Trong suốt quá trình, Thu không hề mở mắt nổi như cô đã nói, cô nhắm mắt xếp chăn màn, cô nhắm mắt đánh răng rửa mặt, cô nhắm mắt thay đồ cái Hạ đưa rồi nhắm mắt để cái Hạ chải đầu cột tóc cho mình. Và hiện tại cô nhắm mắt ôm chặt tay bố để ông dẫn cô đi ra chợ. Bà Xuân đi kế bên nhìn cay hết cả mắt, bà đập nhẹ lên vai cô rồi gằng giọng.
- Con có đi đứng đàng hoàn cho mẹ không? Con gái con đứa người ta có ai như con.
Bị mẹ đánh không đau chút nào nhưng cô vẫm cứ thích làm lố, cô vểnh môi rồi xoa xoa chỗ bị bà Xuân đánh ban nảy. Nghĩ con gái bị đau ông Khải vô thức hơi nhíu mày, ông quay sang nói với vợ:
- Thôi thôi thôi, con bé mới hết bệnh cứ để nó như thế đi. Có tôi ở đây không ngã đâu mà lo.
Ông Khải vừa dứt lời thì bị bà trừng mắt nhìn một cái, giọng nói đầy bất lực:
- Đúng là con hư tại bố mà.
Hạ và Đông nghe thấy thế thì bật cười khúc khích. Nhận được ánh mắt nhìn tới của bố thì chúng nín cười ngó sang chổ khác làm lơ.
Khu hợp chợ cách nhà gần một cây số, cả gia đình vừa đi vừa nói chuyện một lúc thì cũng tới. Lúc này Thu đã tỉnh ngủ, xuất hiện trước mắt cô là từng sạp từng sạp hàng được dựng tạm bợ san sát nhau. Khoản một năm trước, người tới để mua hàng khá ít, họ chủ yếu đến đây để trao đổi hàng hóa. Tem phiếu đang được hiện hành nên đồng tiền ít được sử dụng và rớt giá rất nhiều, dựa vào giá trị của hàng hóa họ sẽ đổi với giá trị và số lượng tương đương. Hễ trong nhà có hàng hóa hoặc đồ gia dụng không sử dụng họ sẽ mang đến chợ để đổi lấy nhu yếu phẩm cần thiết, bình thường thì các phiên chợ kiểu này sẽ không hợp pháp, nhờ những cải tiến gần đây khu chợ mới trở nên nhộn nhịp như bây giờ.
Trước đây, phần lớn gười dân không được ăn no và thậm chí đó là việc họ phải độn khoai độn sắn nấu cơm, ăn một bữa nhịn một bữa mới duy trì được đến giữa tháng. Hầu hết gần cuối tháng họ đã ăn hết lương thực, để có cái ăn cho đến kỳ phát lương tiếp theo họ bắt buộc phải giao dịch ở chợ đen, tình trạng này dẫn đến việc đầu cơ làm giá sản phẩm tăng cao và thậm chí nó cao đến mức họ không có đủ tiền để mua. Xét thấy tình hình cấp bách của cuộc sống người dân ở đây, bố cô và vài cán bộ khác ở các thôn lân cận đã xin lệnh ở trên mới có được phiên chợ đổi hàng như bây giờ. Bố cô từng nói, việc áp dụng chính sách kế hoạch hóa tập trung ở miền Nam tương đối vội vã nhưng đây cũng là một điều may mắn, cũng nhờ thế mà một vài lỗ hỏng có thể lách luật hoặc điều chỉnh để phù hợp cho từng hoàn cảnh chứ không như ở Hà Nội. Chính sách ở đấy quản rất nghiêm khắc, Tùy thuộc vào vị trí công việc, đặc thù nghề nghiệp mà cán bộ, công chức nhà nước cũng như người dân lao động được phát tem phiếu mua lương thực, thực phẩm với chế độ riêng. Cán bộ cao cấp hưởng tiêu chuẩn đặc biệt A1, phiếu A dành cho bộ trưởng, thứ trưởng thì phiếu B. Trưởng các cục, vụ, viện được hưởng phiếu C và có các cửa hàng phục vụ riêng tại phố Tông Đản, Nhà thờ, Vân Hồ... Trong dân gian họ còn truyền tai nhau rằng.
- “Tông Đản là của vua quan
Nhà thờ là của trung gian nịnh thần
Đồng Xuân là của thương nhân
Vỉa hè là của nhân dân anh hùng.”
Phong trào hợp tác xã cưỡng ép, thực hiện một cách vội vã dẫn đến phần lớn hợp tác xã nông nghiệp thuộc loại trung bình và yếu kém, nhiều hợp tác xã tan rã, nông dân bỏ ruộng, không thiết tha với sản xuất nông nghiệp. Khi nói đến đây ông Khải còn thở dài mà trải lòng cùng vợ mình.
- Vì dù nông dân có chăm chỉ trồng trọt đến đâu thì họ cũng bắt buộc phải nộp lên trên hết và số lương thực được cấp tới tay họ cũng chẳng có bao nhiêu. Đây là một lỗ hổng to lớn của chính sách hiện hành, nhiều người ở trên cũng nhìn ra được nhưng vẫn chưa có kế hoạch khắc phục. Hy vọng trong buổi hợp kế hoạch 5 năm tiếp theo sẽ đưa ra cách giải quyết cho người dân.
Kiếp trước sống trong nền kinh tế thị trường được tự do mua bán, tuy nhiều vất vả lao động nhưng họ vẫn nhận được đồng lương xứng đáng. Hiện tại ở đây, cô mới thấm thía hết được câu nói của mấy cụ già ngồi tán gẫu bên vỉa hè của bệnh viện ở thành phố Hồ Chí Minh khi cô nằm viện ở đó:
- Sống qua 10 năm bao cấp rồi thì cuộc đời không còn gì để mà cực khổ. Ấy thế mà lũ trẻ bây giờ cứ than thở suốt.